jurajskie.strony.pl >> MIEJSCOWOŚCI >> Olsztyn k/Częstochowy

OLSZTYN koło Częstochowy

Na skróty:
| Rys Historyczny | Zamek Olsztyński | Podania i legendy | Szlaki turystyczne | Jaskinie |
| Warto zobaczyć | Mapa okolic |

dane wg stanu z: 14 kwietnia 2004

PODSTAWOWE DANE

Położenie: Województwo Śląskie, Powiat Częstochowski, Gmina Olsztyn.
Odległości od: Częstochowa [15 km - 15 minut*, 30-45 minut - jazdy autobusem MPK]; Złoty Potok [17 km - 15 minut*]; Mirów-Bobolice [38 km - 35 minut*]; Katowice [76 km - 60 minut*]; Myszków [37 km - 35 minut*]; Zawiercie [48 km - 45 minut*]; Kraków [120 km - 100 minut]. (* orientacyjny czas jazdy samochodem)
Dojazd i komunikacja: Do Olsztyna można dojechać samochodem (miejscowość położona przy drodze krajowej nr 76, Częstochowa-Kielce), autobusem MPK (linie 58, 58bis, 67, odjazd z Częstochowy z ulicy Piłsudskiego - na przeciwko dworca PKP), autobusem PKS z Częstochowy pociągiem do Kusiąt (oddalone 3 km na północ od Olszyna, dojście czerwonym szlakiem - patrz trasa: Częstochowa-Olsztyn).
Z Olsztyna można także dostać się w bardzo łatwy sposób do Złotego Potoku czy Częstochowy autobusem PKS [rozkład PKS - Olsztyn Rynek]
Atrakcje turystyczne: Olsztyn - ruiny średniowiecznego Królewskiego zamku, skały na zamkowym i okolicznych wzgórzach, kościół parafialny, szopka olsztyńska. Okolice - rezerwat "Sokole Góry", "Góry Towarne", okoliczne wzgórza jurajskie, jaskinie, ostańce, bunkry poniemieckie, szklaki turystyczne piesze i rowerowe, miejsca kultu świętych, miejsca matrylologi.
Inne ważne informacje: Obszar okolic Olsztyna stanowi część składową tzw. "Płaskowzgórza Częstochowskiego" który charakteryzuje duża liczba ostańców i duże obszary piaszczyste porośniete lasem sosnowym. Region ten leży w strefie klimatycznej środkowoeuropejskiej a średnia temperatura roczna wynosi około 7,5°C.
W Olsztynie sklepy spożywcze są dobrze zaopatrzone i czynne nawet w niedziele do późnych godzin wieczornych. Na rynku znajdują się: przystanki autobusów MPK oraz PKS (trasa Częstochowa-Janów-Szczekociny, itp.), bary (głównie ulica zamkowa), sklepy (również z alkoholem), poczta, telefon, apteka, urząd gminy. W okresie letnim czynny jest kran z wodą. Na ulicy Küha znajduje się "Szopka Olsztyńska", szkoła, oraz remiza strażacka. Wejście na zamek od strony ulicy Zamkowej jest płatne lecz można się na niego dostać z każdej innej strony za darmo. Parkingi płatne - 2 zł za dzień (samochód osobowy), pod Sokolimi Górami znajduje się leśny darmowy parking który polecam wszystkim przyjezdnym jako doskonałe miejsce wypadowe.

Widok na ruiny Olsztyńskiego zamku z Gór Towarnych (na północ od Olsztyna).

RYS HISTORYCZNY

   W roku 1488 Kazimierz Jagiellończyk wydał dokument dla osady rozciągającej się pod zamkiem olsztyńskim, na mocy którego otrzymała ona niemieckie prawo miejskie. Punktem centralnym nowo powstałej osady miejskiej pozostawał w dalszym ciągu warowny zamek, a mieszkańcy uzależnieni byli od zamkowego dzierżawcy. Od XIV do XVIII wieku Olsztyn był ośrodkiem administracyjnym starostwa. Przetrwał jako samodzielny ośrodek miejski do XIX stulecia. W roku 1870 utracił prawa miejskie.
    W wieku XVI erygowana została w Olsztynie parafia, która pozostawała w administracyjnej zależności od Mstowa. Najprawdopodobniej w tymże samym stuleciu kościół musiał ulec zniszczeniu, bo w roku 1600 po stawiono nowy - drewniany, który przetrwał do pożaru miasta w roku 1719. Kościół, który możemy dzisiaj oglądać, powstał w latach 1722-1729. Jego fundatorem był ówczesny starosta olsztyński Jerzy Dominik Lubomirski, zaś jako materiał budowlany użyty został kamień i cegła, pochodzące z rozbiórki zamku (niestety...).
   Powstała wówczas murowana budowla w stylu późnego baroku. W jej podziemiach znajdują się w naturalny sposób zmumifikowane zwłoki trzech osób, między innymi żołnierza - konfederata barskiego - któremu ruski (czytaj ZSSR) smyrnoł trzewiki przy wyzwoleniu tych ziem z pod hitlerowskiej okupacji - jak głosi miejscowa legenda.

ZAMEK OLSZTYŃSKI

Widok na ruiny Olsztyńskiego zamku od strony północnej.	Widok na zamek od wschodu.

   Rys historyczny zamku: Zamek olsztyński wzmiankowany był za rządów Kazimierza Wielkiego, czyli w latach 1349-1359. Po Jego śmierci, w roku 1370, Ludwik Węgierski oddał Olsztyn, jak również Ziemię Wieluńską w lenno księciu opolskiemu, Władysławowi (który świętym raczej nie był). W zamian za to miał od niego uzyskać poparcie dla swych planów dynastycznych. W rękach księcia Władysława Opolczyka pozostawał zamek olsztyński do roku 1396. Wówczas to Władysław Jagiełło, po trwającym tydzień ciężkim oblężeniu, odebrał zamek Opolczykowi i przywrócił Koronie, uczyniwszy zeń siedzibę starostwa koronnego.
    Położenie zamku przy ważnych szlakach handlowych wbrew przyjętym mniemaniom, nie sprzyjało jego szybkiemu rozwojowi i umocnieniu. Częste najazdy i walki przyczyniały się do jego niszczenia i dewastacji. Już w wieku XV (lata 1422-1457) oblegany był kilkakrotnie przez wojska książąt śląskich. W roku 1587 pod jego murami stanęli żołnierze arcyksięcia Maksymiliana, podczas to którego miało dojść do następującego wydarzenia - najeźdźcy nie mogąc żadnymi wysiłkami osiągnąć zamierzonego celu, postanowili uciec się do straszliwego podstępu. Z pobliskiej posiadłości Karlińskiego, który to dowodził drużynie broniącej warowni, uprowadzili jego syna wraz z piastunką i przywiedli pod mury olsztyńskiego zamku w przekonaniu, że Ojciec dziecka, dalszej walki i odda zamek Maksymilianowi. Karliński jednak nie ugiął się, Widząc na przedpolu olsztyńskiej warowni swoje dziecko, mimo wszystko wydał rozkaz strzelania. Stracił syna, ale po niedługo już trwającej walce, atak wojsk nieprzyjacielskich został ostatecznie odparty.

Próba rekonstrukcji zamku.	Widok na zamek od wschodu akwarela Zygmunta Vogla z 1787.

    W następnym stuleciu Olsztyn i okolice poddane znowu zostały ciężkiej próbie. W roku 1656 zamek został zniszczony przez wojska szwedzkie. Zresztą i przed "potopem szwedzkim" jego stan techniczny musiał przedstawiać się nie najlepiej, gdyż w lustracji z roku 1564 czytamy, że "mury przygrodkowe upadły do samej ziemi i na wielu miejscach porysowały się mocno". Jeden ze starostów zamkowych w wieku XVIII Mikołaj Wolski, rozebrał nawet niektóre jego partie. Do wieku XVIII zamek popadał w ruinę. Ostatecznie w latach 1722 1726 rozebrano jego dalsze fragmenty. Samo zaś starostwo olsztyńskie, będąc kolejno pod rządami Lubomirskich, a następnie Potockich, przetrwało jeszcze do końca wieku XVIII. W roku 1818 powstała olsztyńska Ekonomia Dóbr Rządowych.
   Według miejscowej legendy olsztyńska twierdza miała posiadać tajemnicze, podziemne przejścia. Jeden z takich właśnie lochów, długości kilkunastu kilometrów, łączył podobno zamek z klasztorem na Jasnej Górze w Częstochowie. W połowie wieku XIX został częściowo zasypany od strony Częstochowy. W podziemiach, tuż przy głównym korytarzu lochu, miały się znajdować wspaniałe kamienne komnaty.
    Opis ruin zamkowych:  Z dawnych murów zamkowych pozostało do dzisiaj niewiele. W latach sześćdziesiątych, po prowadzonych tutaj badaniach archeologicznych, zostały utrwalone zarysy fortyfikacji obwodowych. W latach 1958-1960 natrafiono tutaj na ślady około 60 dymarek, a w obrębie wielkiego dziedzińca gospodarczego odkryto wówczas pozostałości kuźni. Zamek w Olsztynie, składał się z trzech części oddzielonych od siebie murami; z zamku dolnego, średniego i górnego. Ten ostatni z okrągłą basztą i kaplicą stanowił właściwą warownię. Poza obrębem właściwego zamku stoi kwadratowa baszta obserwacyjna. W najwyżej położonym pomieszczeniu zamkowym, na szczycie murów znajdowały się różne machiny wojenne.

Widok na zamek górny od strony kwadratowej baszty.	Pozostałości murów zamku górnego przy części mieszkalnej.	Kwadratowa baszta obserwacyjna.

PODANIA I LEGENDY

   W ruinach olsztyńskiego zamku pojawiają się zjawy i widma. Upiorem jawi się duch Maćka Borkowica, buntującego się przeciw królowi Kazimierzowi Wielkiemu i wywołującego rokosze. Dumnego pana, który "bandzie łotrów i łupieżców hetmanił", mordował i palił spokojne wioski i dwory, król kazał ująć, zakuć w kajdany i przewieźć do Olsztyna. Borkowic podobno - zastrzegł sobie wszystkie rodzaje śmierci: głodu, ognia, pragnienia, żelaza, więzienia, uduszenia, uderzenia itp. Król wiernie dochował zobowiązania, osadził zuchwałego nie w więzieniu, lecz w królewskim zamku, nie dotknął mieczem, nie raził ogniem, na głód nawet nie skazał, bo wszakże kazał go żywić, pragnieniem nie dokuczał, bo kazał poić. Codziennie bowiem podawano Borkowicowi garść siana i kubek wody. "Przez dziewięć dni miotał się dumny panek w lochu pod wieżą olsztyńskiego zamczyska" - jak zanotował Kosiński, w podziemnej piwnicy znajduje się widmo wojewody, który straszy, brzęczy kajdanami i przeklina swój los, złorzecząc królowi. Upiorne widmo nie opuszcza jednak swego pomieszczenia. Niektórzy zapewniali, że słyszeli wyraźne odgłosy i przekleństwa dochodzące spod wieży zamkowej.
    Inną zjawę, która ukazuje się na murach zamku jest postać starszego szlachcica o siwych włosach. Wiążę się je z tragiczną postacią - Kacpra Karlińskiego. Po śmierci snuje się jego zjawa po murach zamku. Podobno w pewne wieczory można usłyszeć krzyk matki i kwilenie dziecka. A wysoka postać szlachcica zatrzymuje się w miejscu, w którym żołdacy Maksymiliana nieśli małego Karlińskiego. Trwa w bezruchu i rozpływa się jak mgła.

Ruiny części mieszkalnej.	Widok na Olsztyn z podnóża okrągłej wieży.

   Trzecią zjawą jest postać kobieca. Miała to być żona starosty olsztyńskiego z okresu konfederacji barskiej. Starosta, stronnik konfederatów, w pewnym momencie porzucił ich szeregi. Sprzeciwiła się temu jego żona. Kiedy mąż przyprowadził pięciu oficerów i trzech żołnierzy rosyjskich, powzięła zbrodniczą myśl zgładzenia wszystkich. Starościna kazała się oddalić służbie, powierzając jej jedyne dziecko, a sama przeniosła proch z arsenału zamkowego pod komnatę, gdzie byli zgromadzeni goście. Starosta nakazał, aby żona towarzyszyła w rozmowach. Wkrótce rozległ się huk straszny, część zamku ,runęła, rozprysnęła się w kęsy, w powietrze prochem wysadzona została. Nikt nie ocalał, dziesięć osób zginęło: starosta z żoną, pięciu oficerów i trzech żołnierzy. Od tego czasu pojawia się zjawa kobiety snująca się wśród ruin zamkowych, dźwigająca jakiś ciężar, który skrywa długi, wiszący szal, opadający jej do ramion. Znika zawsze w ruinach, rozpływając się w wieczornym zmroku
   Z Olsztynem wiąże się jeszcze jedno podanie: W zamku pochowano młodego szlachcica z terenu dawnego księstwa opolskiego. Ojciec koniecznie chciał oddać go do klasztoru, ale młodzieńca pociągał świat przygód, miłości i wojaczki. Sprzeciwiając się woli ojca, ukradł więc pewną część pieniędzy i kosztowności, z którymi wyruszył w świat. Pojmano go w okolicach Olsztyna. Stawiał opór, został ranny i zmarł z upływu krwi. W zamku podobno do dziś słychać brzęk pieniędzy, które ranny miał zaszyte w szatach. Kiedy zapadła się część podziemia, gdzie rzekomo miał znajdować się grób szlachcica - przypuszczenia o podziemnych skarbach utwierdziły się. Olsztyńskich skarbów strzeże pies, który litościwie obdarował zlotem biednego pastucha - parę następnych poszukiwaczy z lochów już nie wypuścił. Czasem w opowieściach strażnikiem dawnych skarbów jest pustelnik z siwe brodę do pasa, którego widok wystraszył gromadkę okolicznych chłopów szukających pieniędzy w jaskiniach.

Widok z zachodu na Olsztyn i okolice (Ostrówek - Pańska Góra). Po lewej ruiny zamku, po prawej wzgórza Lipówka i Biakło a za nimi Sokole Góry.

SZLAKI TURYSTYCZNE

JASKINIE

    Oto lista ciekawszych jaskiń z okolic Olsztyna. Więcej na ten temat można znaleźć na Oficjalnej Polskiej Stronie "Taternictwa Jaskiniowego" przy KTJ PZA "EPIMENIDES CAVE PAGE".

WARTO ZOBACZYĆ

   Miejsce kultu świętego Idziego:
   Wiele osób przeglądając mamy jurajskich okolic Olsztyna, napotyka na północny-zachód od centrum wsi Zrębice (w pobliżu niebieskiego szlaku "Warowni Jurajskich"), tajemniczą nazwę skałek - "skałki św. Idziego". Tutaj miął się ponoć ukazywać w XVII wieku pustelnik - święty Idzi. Wędrując w tamtych okolicach napotkamy kapliczkę na planie koła, malowniczo usytuowaną wśród drzew, która została wzniesiona na cześć tegoż świętego. Pomiędzy skałkami a ową kapliczką, napotkamy studnię która - jak głosi miejscowa legenda - jest miejscem gdzie ma się znajdować źródełko z cudowną wodą która ongiś pomagała ludności w walce z szalejącą zarazą.
   Więcej na ten temat można znaleźć w opisie trasy: Sokole Góry - Złoty Potok - Sokole Góry

   Poniemieckie bunkry za Przymiłowicami:
   Pomiędzy Przymiłowicami a Ciecierzynem możemy napotkać grupowisko poniemieckich bunkrów które zostały wybudowanie w roku 1944 by chronić wschodnie granice Rzeszy przed nadciągającą Armią Czerwoną. Spotkać tu można duże bunkry artyleryjskie, schrony, bunkry strzeleckie oraz małe okrągłe bunkry zwane kioskami. Obszar ten jest wręcz "naszpikowany" tymi budowlami. Idąc niebieskim szlakiem w stronę Turowa (od strony Parkingu i stacji benzynowej), po około 300 m wchodzimy na lewo w niski sosnowy las i tu aż trudno jest się nie natknąć na jakieś żelbetowe monstrum. Niektóre bunkry usytuowane są zaraz przy szlaku. Najlepiej jest zapuścić się w te rejony wiosną lub jesienią, kiedy to bujna roślinność nie przeszkodzi nam w buszowaniu po zagajnikach.

   Góry Towarne
   Są to dwa wzgórza oddalone od Olsztyna około 2 km na północ (droga do Kusiąt, czerwony szlak). Bardzo ciekawe kształty ostańców wapiennych południowego - niższego wzgórza, które ktoś oszpecił budując na nim stalową "platformę widokową" (obecnie już rozwaloną). Na wzgórzu północnym można zwiedzić jaskinie: Towarną i Dzwonnicę, oraz Cabanową. Roztacza się tu wspaniały widok na zamek Olsztyński. Więcej >>.

Ostańce na południowym wzgórzu Towarnych.

   Cmentarz pomordowanych przez hitlerowców w czasie II wojny światowej
   Znajduje się po prawej stronie drogi z Olsztyna do Kusiąt, tuż przed Górami Towarnymi. Przy wysokim pomniku stojącym przy szosie (fotka poniżej),

Pomnik przed wejściem na cmentarz.	Obeliski na cmentarzu.

z napisem u podstawy - "Bohaterom walk o wolność Ojczyzny, pomordowanych w latach 1939-1945" - można zostawić na parkingu samochód i szutrową drogą udać się w głąb sosnowego lasu gdzie znajduje się Cmentarz-Malzoleum. Otoczonym jest on kamiennym murem wybudowany w latach sześćdziesiątych dla upamię-tnienia męczeńskiej śmierci 1968 zamordowanych tutaj Polaków, pochowanych w 18 zbiorowych mogiłach. Byli to więźniowie z Częstochowy i Radomska oraz ludność ze wsi pacyfikowanych przez Niemców.
   Znajdują się tutaj także prochy kilkuset jeńców radzieckich, rozstrzelanych przez Niemców w latach 1941-1944.

   Sokole Góry
   Jest kompleks zalesionych wzgórz położony na południe od Olsztyna. Tworzy on rezerwat przyrody zaliczany do jednych z bardziej interesujących w Polsce. Poza walorami przyrodniczymi posiada on wiele wspaniałych i urokliwych ciekawostek. W okresie międzywojennym kiedy to Sokole Góry były miejscem eksploatacji szpatu (kalcytu) odkryto i zarazem zniszczono wiele pionowych jaskiń. Więcej >>

Panorama Sokolich Gór - widok ze wzgórza Lipówka. Na pierwszym planie góra Biakło.

   Kamieniołom w Kielnikach
   Jest to nieczynny kamieniołom we wzgórzu Kielniki (na południowy-wschód od Olsztyna, dokładny opis dojścia znajdziecie w opisie Jaskini Magazyn), który powoli zarastają drzewa. Można ty znaleźć jaskinie W Kielnikach oraz wiele ciekawych skamielin. Więcej >>

© EGZOR - Arek Klecz ::: Częstochowa 2006 ::: jurajskie.strony.pl