jurajskie.strony.pl >> CIEKAWE MIEJSCA >> Ruiny kościoła św. Stanisława

Ruiny kościoła Św. STANISŁAWA, biskupa - męczennika koło Żarek

   Współrzędne GPS: [N 50º 36‘ 54,1‘‘] [E 19º 22‘ 54,8‘‘]
   Położenie: Województwo Śląskie, Powiat Myszkowski, Gmina Żarki, miasto Żarki.
Ruiny stoją przy drodze 792 tuż przed wsią Jaworznik - Poręba jeszcze w obrębia miasta-gminy Żarki.
   Dojście (dojazd): Najlepiej na miejsce jest dojechać od strony Żarek, samochodem lub rowerem (pieszo trzeba uważać bo droga jest uczęszczana przez szybko pędzące samochody). Jadąc drogą numer 792 w kierunku Podlesic, Kroczyc, mijamy skrzyżowanie z drogą numer 789 do Niegowej i Lelowa. Po około 500 metrach od tego miejsca, z lewej strony mijamy Lipę "Babkę" a 300 metrów dalej - po prawej stronie drogi - stoją ruiny kościoła. Przy pozostałościach świątyni, ostatnimi czasy wygospodarowany został parking (bezpłatny) oraz miejsce rekreacyjne w postaci ławeczek, stołów, miejsca na ognisko oraz kilku elementów dekoracyjnych takich jak drewniane: studnia, drogowskazy czy płotki oraz wapienne murki. Postawiono też tablice informacyjne.

Ruiny od strony północnego-zachodu. Widoczne obydwa wejścia do kościoła.	Kościół od zachodu.

   Opis i historia ruin kościoła: Kościół z łamanego kamienia wapiennego został zbudowany przed 1782 rokiem, na wzgórzu Laskowiec w miejscu starej, drewnianej kaplicy. Jak głoszą podania to właśnie tutaj miała znajdować się ówcześnie osada Żarki, jednak pochodzenie świątyni wiąże się bardziej z wcześniejszym kultowym charakterem wzgórza, sięgającym aż do czasów pogańskich.
   Pierwsze wzmianki o drewnianej kaplicy stojącej przy ważnym trakcie handlowym prowadzącym z Krakowa do Częstochowy, pochodzą z roku 1595 oraz później z 1748 i 1763.
   Kościół jako kamienna budowla to niewielki jednonawowy obiekt, wybudowany w stylu orientalnym. Posiadał dwa wejścia, trzy ołtarze oraz wydzielone, wieloboczne, sporych rozmiarów - prezbiterium (przestrzeń przeznaczona dla duchowieństwa). Dach najprawdopodobniej kryty był gontem. Przy świątyni znajdował się cmentarz grzebalny którego początki - jak wykazały badania archeologiczne - datuje się na XV wiek. Od połowy XIX wieku kościół był już w ruinie.
   Zabezpieczenie i odrestaurowanie ruin kościoła zostało przeprowadzone z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Żarek, w latach 1982-1983. Wtedy to świątynia została odgruzowana i przeprowadzono badania archeologiczne. Prace konserwatorskie dokończono w 1989 roku, wypełniając ubytki murów i zabezpieczając ich koronę.
   Niestety przez bardzo długi okres, obiekt i teren wokół niego były zapuszczone. Wysokie trawy i chaszcze skrywające wapienne mury, oraz brak miejsca do zatrzymania samochodu przy ruchliwej drodze, dyskwalifikowały zabytek jako atrakcję turystyczną. Na szczęście ostatnimi czasy zmiany poszły w dobrym kierunku i teren wokół ruin kościoła św. Stanisława został uporządkowany i zagospodarowany.

Widok od wschodu na wieloboczny ołtarz.	Okolice ruin zostały w 2007 roku zagospodarowane turystycznie.

   Legendy dotyczące kościoła: Kościół stoi na wzgórzu z którego roztacza się na południowy zachód - w kierunku Myszkowa - panorama na kuestę jurajską (stromy próg powstały wskutek różnej odporności warstw skalnych na denudację). Położenie i odosobnienie budowli od zabudowań mieszkalnych sprzyja snuciu legend i opowieści o jej historii. Jedna z nich wspomina iż kościół ufundował bogaty rycerz jako wotum za szczęśliwy powrót z wyprawy wojennej.
   Inna opowieść wiąże się ze wspominaną powyżej sugestią iż znajdowały się tutaj pierwotne Żarki, nim ogromny pożar zniszczył je do szczętu (może od tego też pochodzi nazwa miejscowości). W okresie budowy kościoła św. Stanisława, równocześnie nad rzeką Leśniówką budowano drugi kościół. Każdą z budowli wznosił inny cieśla, z tym że cieśla budujący kościół nad Leśniówką mieszkał w dawnych Żarkach a budowniczy z Żarek mieszkał nad Leśniówką. Po zakończeniu pracy, idąc naprzeciw siebie, spotykali się na leśnym skrzyżowaniu i opowiadali co się w ciągu dnia komu wydarzyło. Pewnego razu przy takiej pogawędce, usłyszeli odgłosy walki, wydobywające się jakby z pod ziemi. Chwyciwszy w ręce topory pobiegli w kierunku polany gdzie jak domniemywali działo się coś niesamowitego. Nagle ich oczom ukazał się niesamowity widok: rycerz w nierównej walce zmagał się z ogromnym smokiem o sześciu parach łap. Cieśle rzucili się rycerzowi na pomoc. Podeszli od tyłu poczwarę, odcięli najpierw ogon na którym się wspierał a później łapę za łapą - na końcu łeb. Nie podnosząc przyłbicy, rycerz wyjawił budowniczym kościołów iż owa poczwara to diabeł we własnej osobie któremu było nie w smak iż powstają w tak bliskiej odległości dwa kościoły, postanowił je zniszczyć. To powiedziawszy rozpłynął się w wieczornej mgle.

Widok na Lipę "Babkę" od strony ukazującej jej dawną świetność.

   Pomnik przyrody - lipa drobnolistna zwana "Babką", rośnie (a raczej jej pozostałości) około 300 metrów na północny-zachód od ruin kościoła św. Stanisława, przy rozstaju nowej (szosa) i starej (polnej) drogi prowadzącej z Żarek do Jaworznika. Stoją tutaj także dwa krzyże: stary drewniany którego czas jest już policzony, oraz nowy - nie grzeszący urodą - żelbetowy. Niestety czas nie pozostawił zbyt wiele z drzewa które liczy sobie przeszło 500 lat. W obecnej chwili możemy zobaczyć jedynie część wypróchniałego pnia, który od strony drogi obnaża swoje wyniszczone wnętrze. Dno lipy, w ramach zabiegów konserwatorskich, zostało wyłożone drewnianymi, okrągłymi klockami. Patrząc na pień z drugiej strony (polnej drogi), możemy sobie wyobrazić dawną świetność "Babki". Nie było to w końcu tak dawno, bo w roku 1954, kiedy to drzewo uzyskało statut pomnika przyrody, jego obwód wynosił 4,5 metra a wysokość 18 metrów. Na szczęście siła "Babki" pozwala jej na puszczanie nowych odrostów, przedłużającym jej legendę.
   O lipie krążą różne podania. Ponoć w 1683 roku nocował pod jej konarami król Jan III Sobieski, ciągnący z wojskiem na odsiecz Wiedniowi.
   Teren wokół lipy został zagospodarowany w sposób pozwalający na zatrzymanie się tutaj i odpoczniecie. Niestety zapomniano zabrać ze sobą dwie olbrzymie bryły betony które najprawdopodobniej dawniej plombowały wypróchniały pień drzewa. Naprzeciwko, po drugiej stronie drogi znajduje się niewielki, porośnięty jesionami, kamieniołom z charakterystycznym - płytowym ułożeniem warstw wapienia. Właśnie z podobnego kamienia został zbudowany kościół św. Stanisława.

Informacje do powyższego opracowania - zaczerpnięto:
• Opracowania własne;
• Tablice informacyjne opracowane przez Zespół Szkół w Żarkach pod kierunkiem mgr Beaty Placek i redaktora Wojciecha Mszycy (Znajdujące się na miejscu.);
• "Podania i legendy szlaku jurajskiego" - Julian Zinkow, wydany przez C.O.I.T. w Częstochowie - 1986 r.;
• Inne

dane z maja 2007 r.

© EGZOR - Arek Klecz ::: Częstochowa 2006 ::: jurajskie.strony.pl